Gelenek / ekolKökler11 düğüm

Tasavvuf

Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem

Herkes için

Tasavvuf, nefsi arındırarak Allah'a yakınlaşmayı ve onu "tanımayı" (marifet) amaçlayan İslami bir yoldur. Bilgi kaynağı olarak akıl ve naklin yanında "keşf"i, yani manevi tecrübe ve sezgiyle elde edilen bilgiyi de kabul eder. Gazzâlî, İbn Arabî ve Mevlânâ gibi isimler bu geleneğin önde gelen temsilcileridir. Bazı âlimler ise tasavvufun belirli görüş ve uygulamalarını eleştirmiştir.

Uzmanlar için

Tasavvufi bilgi kuramı zâhir-bâtın ayrımına ve makam-hâl kavramlarına dayanır. Kuşeyrî'nin Risâle'si ve Gazzâlî'nin İhyâ'sı, tasavvufu Sünnî kelam ve fıkıhla uzlaştıran klasik metinlerdir. İbn Teymiyye, vahdet-i vücûd ile türbe ziyareti ve tevessül gibi bazı uygulamaları eleştirdi. Selefî ve modernist çevrelerde de tasavvufa yönelik farklı eleştiriler vardır. Tasavvuf araştırmaları, mistik tecrübenin bilgi değeri üzerine felsefi tartışmalarla da bağlantılıdır.

İddialar

Nefis terbiyesi ve zikirle kalbin arınması, akıl ve duyuların ötesinde doğrudan bir manevi bilgiye (marifet, keşf) ulaştırır.^[1]

Kanıtlar

Destekleyen

Tecrübe / keşf / tanıklık

Sufi gelenekte çok sayıda şahsın manevi tecrübelerini aktaran eserler vardır. Gazzâlî de kendi arayışını ve tecrübesini el-Munkız'da anlatır.^[2]

Karşı çıkan / sorgulayan

Felsefi / kelami argüman

Kişisel mistik tecrübenin başkaları tarafından doğrulanamayacağı ve bu nedenle genel geçer bir bilgi kaynağı sayılamayacağı savunulmuştur.^[3]

Görüşler

İbn Teymiyye: Vahdet-i vücûd ve bazı tasavvufi uygulamalar Kur'an ve Sünnet'e aykırıdır. Keşf, nassa aykırıysa bilgi kaynağı olamaz.^[4]

Bağlantılar

Bu dalda yeni araştırmalar

Hakemli dergilerde öne çıkanlar

Sufism of Ahl al-Sunnah wa al-Jama‘ah (ASWAJA) Scholars of the Nusantara: A Comparative Study of the Thought of Shaykh Arsyad al-Banjari, Shaykh Nawawi al-Bantani, and Kiai Haji Hasyim Asy‘ari — Muhammad Noor Alamsyah, Khalilurrahman, M. Anshari · 2026-01-18 · Al Ghazali.
Researching a new religious phenomenon of the Central Asia: Digital Sufism — Bekzhan A Azhimov, Nurlan Kairbekov, Jolaman Bulan et al. · 2026-01-01 · Occasional Papers on Religion in Eastern Europe
Wearing Tradition: The Khirqa and Sufi Memory in Nacer Khemir’s Bab’Aziz — Oğuz Çetin, Öncel DEMİRDAŞ · 2026-05-01 · Religions
Reason, Revelation, and Sufism: The Epistemic Paradigm of al-Ghazali and Ibnu Taimiyyah — Hamdan Maghribi, Alfina Hidayah · 2025-12-15 · Journal of Islamic and Occidental Studies

Türkçe yayınlar (DergiPark ve diğer Türkçe dergiler)

Basra Tasavvuf Ekolünde İlk Tekke Bânîsi Sûfîler — Eyyup AKDAĞ · 2026-07-16 · İhya uluslararası islam araştırmaları dergisi.
From Fragmented Identity to Sufi Essence: The Postmodern Crisis and the Synthesis of Religion and the Individual — Sevda Aktulga Gürbüz · 2026-05-15 · Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
Cüneyd-i Bağdâdî’den Gazzâlî’ye Sûfî Tevhid Tasnifleri: Nazarî Çerçevenin Teşekkülü ve Sistematik Gelişimi — Ali Karakoyunluoğlu · 2026-03-31 · Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi
Farklı Düşünce Sistemlerinde Mutluluğun Anlamı: Stoacılık, Budizm, Pozitif Psikoloji ve Tasavvuf Perspektifiyle Bir İnceleme — Fatih ERAY, Yunus Savaşlı, Serkan Oruç · 2025-12-31 · İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi

Yeni makaleler →

Kaynaklar

AnsiklopediTasavvuf. TDV İslâm Ansiklopedisiislamansiklopedisi.org.tr arşiv
KitapGazzâlî / al-Ghazālī; Watt, W. M. (trans.) (1953). The Faith and Practice of al-Ghazālī (translation of al-Munqidh min al-Ḍalāl). George Allen & Unwin, London
AnsiklopediGellman, J.Mysticism. Stanford Encyclopedia of Philosophyplato.stanford.edu arşiv
KitapKnysh, A. (2000). Islamic Mysticism: A Short History. Brill, Leiden

Literatürde ara

Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:

Google Scholar ↗Semantic Scholar ↗BASE ↗CORE ↗PhilPapers ↗JSTOR ↗DergiPark ↗

Bu sayfayı kaynak göster

APA

Athena katkıcıları. (2026). Tasavvuf. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/tasavvuf/

BibTeX

@misc{athena_tasavvuf,
  title        = {Tasavvuf},
  author       = {{Athena katkıcıları}},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/tasavvuf/}},
  note         = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}

Eklendi: 27 Eylül 2026 · Son değişiklik: 28 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi

✎ Düzeltme öner