İnsanlığın bilgi ağacı: iddialar, kanıtlar ve kaynaklarhttps://latifkedi.github.io/athena/tr-TRhttps://latifkedi.github.io/athena/d/akilli-tasarim/https://latifkedi.github.io/athena/d/akilli-tasarim/Akıllı tasarım savunucularına göre bazı biyolojik yapılar, parçalarından biri eksik olduğunda hiç işlemeyecek kadar karmaşıktır ("indirgenemez karmaşıklık"). Bu nedenle bu yapıların kör ve adım adım işleyen süreçlerle değil, akıllı bir tasarımcı tarafından oluşturulduğu çıkarımı yapılır. Karşı çıkanlar, bu yapıların aşamalı gelişimini gösteren modeller sunar. Ayrıca kuramın bilimsel olarak test edilebilir olmadığını savunurlar. ABD'deki bir mahkeme 2005'te kuramın okullarda fen dersi olarak okutulmasını anayasaya aykırı buldu.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/alphafold/https://latifkedi.github.io/athena/d/alphafold/Bir proteinin amino asit dizisinden üç boyutlu şeklini tahmin etmek, biyolojinin 50 yıllık problemlerinden biriydi. AlphaFold 2, 2020'deki CASP yarışmasında deneysel yöntemlere yakın doğrulukla tahminler yaptı. Hassabis, Jumper ve David Baker 2024 Nobel Kimya Ödülü'nü aldı. Tahminler hâlâ deneyle doğrulanması gereken modellerdir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/apollo-11/https://latifkedi.github.io/athena/d/apollo-11/20 Temmuz 1969'da Neil Armstrong ve Buzz Aldrin Ay'a ayak basan ilk insanlar oldu. 1969–1972 arasında altı Apollo görevinde toplam 12 astronot Ay'da yürüdü ve 382 kg Ay kayası getirdi. Bir grup insan, inişlerin sahnelendiğini iddia etmektedir. Ay yüzeyine bırakılan aynalar, getirilen örnekler ve yörüngeden çekilen fotoğraflar ise inişin kanıtı olarak gösterilmektedir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/aristoteles/https://latifkedi.github.io/athena/d/aristoteles/Aristoteles, geçerli akıl yürütmenin kurallarını sistemli olarak ilk inceleyen filozoftur. Kıyas (tasım) kuramı yaklaşık iki bin yıl mantığın temeli oldu. Fizik, biyoloji, etik ve siyaset üzerine yazdıkları, İslam dünyasında "Muallim-i Evvel" (ilk öğretmen) olarak anılmasını sağladı. Fiziğine dair bazı görüşleri, örneğin ağır cisimlerin daha hızlı düştüğü görüşü, sonradan deneylerle sorgulandı.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/ayasofya/https://latifkedi.github.io/athena/d/ayasofya/Ayasofya, Bizans İmparatoru I. Iustinianus'un emriyle Trallesli Anthemios ve Miletoslu İsidoros tarafından tasarlandı ve 537'de açıldı. Yaklaşık 31 metre çapındaki kubbesi, dört pandantif üzerine oturtulup yarım kubbelerle desteklenerek geniş bir iç mekânın üzerine yerleştirildi. İlk kubbe 558'deki depremden sonra çöktü ve 562'de daha yüksek biçimde yeniden yapıldı. Yapı 1453'te camiye, 1934'te müzeye, 2020'de yeniden camiye dönüştürüldü.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/bayes/https://latifkedi.github.io/athena/d/bayes/Thomas Bayes'in ölümünden sonra, 1763'te Richard Price tarafından yayımlanan makalesi, yeni kanıt geldiğinde bir hipoteze duyulan güvenin nasıl güncelleneceğini gösteren bir yöntem sundu. Laplace bu fikri bağımsız olarak geliştirip genelleştirdi. Bayes teoremi bugün tıbbi tanıdan yapay zekâya, bilimsel yöntem tartışmalarından mahkemelerdeki kanıt değerlendirmesine kadar geniş bir alanda kullanılır. Olasılığın ne anlama geldiği ise tartışmalıdır.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/biyocesitlilik/https://latifkedi.github.io/athena/d/biyocesitlilik/Birleşmiş Milletler'e bağlı IPBES'in 2019 küresel değerlendirmesi, yaklaşık bir milyon hayvan ve bitki türünün yok olma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu tahmin etti. Bazı araştırmacılar günümüzdeki yok oluş hızının doğal hızın çok üzerinde olduğunu ve Dünya'nın altıncı kitlesel yok oluşa girdiğini savunur. Başkaları ise yok oluş hızı tahminlerinin kullanılan yöntemlere çok bağlı olduğunu ve yerel ölçekte tür sayısının her yerde azalmadığını gösterir. Tartışma kaybın varlığından çok, hızı ve ölçeği üzerinedir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/boyle/https://latifkedi.github.io/athena/d/boyle/Robert Boyle, Aristoteles'in dört element ve Paracelsus'un üç ilke kuramlarını deneyler üzerinden sorguladı ve maddenin küçük parçacıklardan oluştuğunu savundu. Genellikle modern kimyanın kurucularından sayılır. Öte yandan ölümüne kadar metalleri altına dönüştürmek için simya çalışmaları da yaptığı bilinmektedir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/butunlesik-bilgi/https://latifkedi.github.io/athena/d/butunlesik-bilgi/Giulio Tononi'nin 2004'te önerdiği bu kurama göre bilinç, bir sistemin parçalarının toplamından fazla, bütünleşik bilgi üretme kapasitesidir. Bu kapasite Φ (fi) adlı bir niceliğle ölçülür. Kurama göre bilinç beynin arka bölgelerindeki sıkı bağlantılı yapılarla ilgilidir ve yalnızca beyinlere özgü değildir. Kuram, bazı araştırmacılarca bilincin sağlam bir kuramsal temeli olarak görülürken, başkalarınca temel iddialarının test edilemediği gerekçesiyle eleştirilir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/buyuk-patlama/https://latifkedi.github.io/athena/d/buyuk-patlama/Lemaître 1927'de evrenin genişlediğini ve geçmişte çok yoğun ve sıcak bir başlangıç durumundan çıktığını öne sürdü. Hubble'ın galaksilerin uzaklaşmasını ölçmesi ve 1965'te kozmik mikrodalga arka plan ışımasının bulunması bu görüşü destekledi. Buna karşın Hoyle ve başkaları başlangıcı olmayan "durağan durum" evrenini savundu. Dinlerin yaratılış anlatıları evrenin başlangıcını farklı biçimlerde tarif eder.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/cok-dunyalar/https://latifkedi.github.io/athena/d/cok-dunyalar/Hugh Everett 1957'de dalga fonksiyonunun hiçbir zaman çökmediğini önerdi. Schrödinger denklemi her zaman geçerlidir ve bir ölçümde olası her sonuç gerçekleşir. Gözlemci de dahil her şey, farklı sonuçların yaşandığı ve birbirleriyle etkileşmeyen "dallara" ayrılır. Yorum, kurama ek bir çöküş varsayımı eklememesiyle savunulur. Eleştirmenler ise sayısız gözlenemeyen dünyayı kabul etmesini ve olasılığın nasıl anlaşılacağını sorunlu bulur.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/crispr/https://latifkedi.github.io/athena/d/crispr/Bakterilerin virüslere karşı kullandığı bir savunma sisteminden türetilen CRISPR-Cas9, DNA'yı istenen yerden kesip değiştirmeyi kolay ve ucuz hâle getirdi. 2020 Nobel Kimya Ödülü'ne konu oldu. 2023'te orak hücre hastalığı için ilk CRISPR tedavisi onaylandı. 2018'de embriyolarda yapılan izinsiz bir düzenleme ise uluslararası tepki gördü.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/cuneyd/https://latifkedi.github.io/athena/d/cuneyd/Bağdatlı Cüneyd (öl. 910), erken tasavvufun en etkili isimlerinden biridir. Tasavvufu Kur'an ve sünnete bağlı, şeriatla uyumlu bir yol olarak tanımladı. Kendinden geçme (sekr) hâlinde söylenen sözler yerine ayıklığı (sahv) öne çıkardı. Sonraki tarikatların birçoğu silsilelerini ona bağlar ve bu nedenle "seyyidü't-tâife" (sufilerin efendisi) diye anılır.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/dalton/https://latifkedi.github.io/athena/d/dalton/Dalton, her elementin kendine özgü ağırlıktaki bölünmez atomlardan oluştuğunu ve bileşiklerin atomların basit oranlarla birleşmesiyle oluştuğunu savundu. Pek çok bilim insanı 20. yüzyılın başına kadar atomları yalnızca yararlı bir hesap aracı olarak gördü. Einstein'ın 1905'teki Brown hareketi açıklaması ve Perrin'in 1908–1909'daki ölçümleri bu tartışmada belirleyici oldu. Atom fikrinin eski Yunan'da ve İslam kelamında da farklı biçimleri vardır.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/dilbilim/https://latifkedi.github.io/athena/d/dilbilim/İnsan dilinin yapısını, tarihini, çeşitliliğini ve zihinde nasıl işlediğini inceleyen alan. Dünyada bugün 7.000'den fazla dil konuşulmaktadır ve bunların neredeyse yarısı tehlike altındadır. Dillerin akrabalıkları ve ilk nerede konuşuldukları, bu alanın en çok tartışılan sorularıdır.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/dinler/https://latifkedi.github.io/athena/d/dinler/Dinler, insanlığın varoluş, yaratılış, ahlak ve ölüm sonrası hakkındaki en eski ve en yaygın cevap sistemleridir. 2020 itibarıyla dünya nüfusunun yaklaşık %29'u Hristiyan, %26'sı Müslüman ve %24'ü herhangi bir dine bağlı değildir. Athena dinleri puanlamaz. Her dinin kendi iddialarını ve kaynaklarını olduğu gibi aktarır.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/ekosistem/https://latifkedi.github.io/athena/d/ekosistem/İngiliz botanikçi Arthur Tansley 1935'te canlıları ve onları çevreleyen fiziksel ortamı tek bir sistem olarak ele almak için "ekosistem" terimini önerdi. Bu yaklaşım, ormanları, gölleri ve denizleri enerji akışı ve madde döngüleri üzerinden incelemeyi sağladı. Ekoloji, 20. yüzyılın ikinci yarısında hem bir bilim dalı hem de çevre politikalarının dayandığı bir bilgi alanı hâline geldi.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/esarilik/https://latifkedi.github.io/athena/d/esarilik/Eş'arî, Mu'tezile'den ayrılarak nakil ile aklı uzlaştırmaya çalışan bir ekol kurdu. Eş'arîlere göre âlemde gerçek fail yalnızca Allah'tır. Ateşin pamuğu yakması, Allah'ın her an yeniden yarattığı bir "âdet"tir. Ateşin kendi doğasından kaynaklanan zorunlu bir sonuç değildir. Bu görüş Batı felsefesinde "vesilecilik" (okazyonalizm) olarak bilinir. Günümüzde evrim ve bilimle ilişki tartışmalarında yeniden gündeme gelmiştir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/fahreddin-razi/https://latifkedi.github.io/athena/d/fahreddin-razi/Fahreddin er-Râzî (1149–1210), Eş'arî kelamını İbn Sina felsefesinin kavramları ve yöntemleriyle yeniden ele alan bir düşünürdür. Kelam, felsefe, tefsir, fıkıh usulü, tıp ve astronomi alanlarında eser verdi. Büyük tefsiri Mefâtîhu'l-gayb, ayetleri geniş kelami ve felsefi tartışmalarla açıklar. İbn Sina'nın İşârât'ına yazdığı eleştirel şerh, Tûsî'nin savunmasıyla birlikte yüzyıllarca okunan bir tartışma başlattı.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/faydacilik/https://latifkedi.github.io/athena/d/faydacilik/Faydacılığa göre bir eylemin doğru olup olmadığı, sonuçlarının herkes için toplam mutluluğu ne kadar artırdığına bağlıdır. Bentham bunu "en çok sayıda insan için en büyük mutluluk" ilkesiyle ifade etti. Mill hazlar arasında nitelik farkı olduğunu savundu. Görüş, hayvan hakları ve küresel yoksulluk tartışmalarını etkiledi. Eleştirmenler ise bireysel hakların toplam fayda uğruna çiğnenebileceğini öne sürer.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/felsefe/https://latifkedi.github.io/athena/d/felsefe/Varlık, bilgi, doğruluk, iyi ve güzel üzerine akıl yürütmeyle yapılan sorgulama. Bilimlerin çoğu felsefeden doğdu. "Doğa felsefesi" fiziğin, "ahlak felsefesi" sosyal bilimlerin atasıdır. Bilginin nasıl edinildiğini ve neyin bilgi sayılacağını soran bilgi kuramı (epistemoloji), bu ağaçtaki her dalın temelinde yer alır.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/fenomenoloji/https://latifkedi.github.io/athena/d/fenomenoloji/Fenomenoloji, deneyimi birinci tekil şahıs bakış açısından, bize nasıl göründüğü hâliyle betimlemeye çalışan bir felsefe yöntemidir. Husserl'in 1900–1901'de yayımlanan Mantıksal Araştırmalar'ı ile başladığı kabul edilir. Bilincin her zaman bir şeyin bilinci olduğu, yani bir şeye yöneldiği fikri merkezîdir. Heidegger ve Merleau-Ponty yöntemi varlık, beden ve algı sorularına taşıdı.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/fmri/https://latifkedi.github.io/athena/d/fmri/fMRI, beyindeki kan oksijenlenmesindeki değişimleri ölçerek hangi bölgelerin bir görev sırasında daha etkin olduğunu dolaylı olarak gösterir. Yöntemin dayandığı BOLD sinyali 1990'da Seiji Ogawa ve ekibi tarafından tanımlandı. fMRI, insan beynini ameliyatsız incelemeyi sağlayarak bilişsel sinirbilimi dönüştürdü. Öte yandan istatistiksel yöntemlerin yanlış pozitif sonuç verebildiği ve aynı kişide tekrarlanan ölçümlerin güvenilirliğinin düşük olabildiği gösterildi.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/frege/https://latifkedi.github.io/athena/d/frege/Frege 1879'da yayımladığı Begriffsschrift ("Kavram yazısı") ile Aristoteles'ten beri büyük ölçüde değişmeden kalan mantığı yeniden kurdu. "Her", "bazı" gibi niceleyicileri ilk kez tam bir sistem içinde ele aldı. Amacı aritmetiğin saf mantıktan türetilebileceğini göstermekti. Russell 1902'de bu sistemde bir çelişki buldu ve program bu biçimiyle sürdürülemedi, ama geliştirdiği mantık bugünkü matematiğin ve bilgisayar biliminin temel araçlarından biri oldu.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/gazali-tehafut/https://latifkedi.github.io/athena/d/gazali-tehafut/Gazzâlî bu eserde İbn Sina ve Fârâbî'nin temsil ettiği Meşşâî felsefeyi yirmi meselede eleştirdi. Filozofların görüşlerinin kesin delile değil tahmine dayandığını savundu. Âlemin ezelî olması, Allah'ın tikelleri bilmemesi ve bedensel dirilişin inkârı konularında filozofları sert bir dille eleştirdi. On yedinci meselede nedenselliğin zorunlu olmadığını savundu.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/genel-gorelilik/https://latifkedi.github.io/athena/d/genel-gorelilik/Einstein'a göre kütleçekimi bir kuvvet değil, kütle ve enerjinin uzay-zamanı eğmesidir. Cisimler bu eğri uzay-zamanda en doğal yolu izler. Kuram ışığın kütleli cisimlerin yanından geçerken bükülmesini, kara delikleri, kütleçekim dalgalarını ve GPS uydularında hesaba katılması gereken saat farklarını öngörür.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/genisletilmis-sentez/https://latifkedi.github.io/athena/d/genisletilmis-sentez/Bir grup biyolog, gelişim süreçlerinin, çevreye bağlı biçim değişikliklerinin, epigenetik kalıtımın ve canlıların kendi çevrelerini değiştirmesinin (niş inşası) evrimin yönünü belirlemede sanıldığından daha etkili olduğunu savunur. Bu nedenle mevcut kuramın genişletilmesi gerektiğini düşünürler. Diğer biyologlar ise bu olguların mevcut kuram içinde zaten açıklandığını savunur.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/genom/https://latifkedi.github.io/athena/d/genom/İnsan Genom Projesi 2003'te "tamamlandı" ilan edilmişti, ama genomun yaklaşık %8'i teknik nedenlerle okunamamıştı. Telomerden Telomere (T2T) Konsorsiyumu 2022'de, uzun okuma dizileme yöntemleriyle ilk boşluksuz insan genomunu yayımladı. 2023'te farklı kökenlerden 47 kişinin genomlarını içeren bir "pangenom" taslağı da yayımlandı.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/haci-bektas/https://latifkedi.github.io/athena/d/haci-bektas/Hacı Bektâş-ı Velî, 13. yüzyılda Horasan'dan Anadolu'ya gelen ve Kırşehir yakınlarındaki Sulucakarahöyük'e (bugünkü Hacıbektaş) yerleşen bir sufidir. Alevî ve Bektaşî gelenekleri onu "pir" olarak kabul eder. Hayatı hakkında bilinenlerin çoğu, ölümünden iki yüzyıl kadar sonra yazılan Vilâyetnâme'ye dayanır. Adını taşıyan Bektaşî tarikatının onun tarafından değil, daha sonra kurumsallaştığı kabul edilir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/hallac/https://latifkedi.github.io/athena/d/hallac/Hallâc-ı Mansûr, "Ene'l-Hak" ("Ben Hakk'ım", Hak Allah'ın isimlerinden biridir) sözüyle tanınan bir sufidir. Uzun süren bir yargılamanın ardından 922'de Bağdat'ta idam edildi. Sözlerinin ne anlama geldiği ve cezanın nedenleri yüzyıllardır tartışılır. Bazıları onu dinden sapmış biri olarak gördü, pek çok sufi ise sözünü kulun Allah'ın varlığında yok olmasının (fenâ) bir ifadesi olarak yorumladı. Tarihçiler yargılamanın siyasi yönünü de vurgular.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/harezmi/https://latifkedi.github.io/athena/d/harezmi/Bağdat'taki Beytü'l-Hikme'de çalışan Harezmî, denklemleri sistematik biçimde çözmeyi anlatan kitabıyla "cebir" kelimesine adını verdi. "Algoritma" kelimesi de onun adının Latincesinden gelir. Cebirin "babası"nın Harezmî mi, yoksa daha önceki İskenderiyeli Diophantos mu olduğu tartışılır.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/hodgkin-huxley/https://latifkedi.github.io/athena/d/hodgkin-huxley/Hodgkin ve Huxley, kalamarın dev aksonunda yaptıkları ölçümlerle sinir sinyalinin (aksiyon potansiyeli) sodyum ve potasyum iyonlarının zar boyunca hareketiyle oluştuğunu gösterdi. 1952'de yayımladıkları matematiksel model sinyalin biçimini ve hızını doğru biçimde öngördü. Model, bugün de sinirbilimin temel araçlarından biridir. 1963 Nobel Tıp Ödülü'nü aldılar. Öngördükleri iyon kanalları 1976'da tek tek ölçüldü.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/hukuk/https://latifkedi.github.io/athena/d/hukuk/İnsan toplulukları, bir arada yaşamayı düzenleyen kurallar koymuş ve yöneticiyle yönetilen arasındaki ilişkiyi tartışmıştır. Hammurabi yasalarından İslam hukukuna (fıkıh), Magna Carta'dan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne kadar farklı gelenekler vardır. Adaletin kaynağının Tanrı mı, doğa mı, akıl mı, yoksa toplumsal uzlaşı mı olduğu temel tartışmalardan biridir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/ibn-heysem/https://latifkedi.github.io/athena/d/ibn-heysem/Basra doğumlu İbnü'l-Heysem, Kitâbü'l-Menâzır (Optik Kitabı) adlı eserinde görmenin gözden çıkan ışınlarla değil, nesnelerden göze gelen ışıkla gerçekleştiğini savundu. Işığın doğrusal yayılmasını, yansımayı, kırılmayı ve karanlık odayı (camera obscura) deneylerle inceledi. Bu nedenle bazı tarihçiler onu deneysel yöntemin öncülerinden sayar. Eser Latinceye çevrilerek Kepler'e kadar Avrupa optiğini etkiledi.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/ibn-rusd/https://latifkedi.github.io/athena/d/ibn-rusd/İbn Rüşd, Gazzâlî'nin filozofları eleştirdiği Tehâfütü'l-Felâsife'ye Tehâfütü't-Tehâfüt ile cevap verdi. Nedenselliği savundu ve ateşin pamuğu yakmasının ateşin doğasından kaynaklandığını ileri sürdü. Felsefi düşünmenin dinen gerekli olduğunu savundu. Latin dünyasında "İbn Rüşdçülük" (Averroizm) adlı bir akım doğdu.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/ibn-sina/https://latifkedi.github.io/athena/d/ibn-sina/İbn Sina'nın Kitâbü'ş-Şifâ adlı ansiklopedik eseri mantık, fizik, matematik ve metafiziği kapsar. Zorunlu varlık argümanıyla Allah'ın varlığını akıl yoluyla temellendirmeye çalıştı. Gözleri bağlı ve boşlukta asılı duran bir insanın bile kendi varlığının farkında olacağını söyleyen "uçan adam" düşünce deneyi ile de ünlüdür.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/ilk-bilgiler/https://latifkedi.github.io/athena/d/ilk-bilgiler/Yazıdan önceki dönemde insanlığın edindiği temel beceri ve bilgiler: taş alet yapımı, ateşin kullanımı, dil, tarım, sayma ve sonunda yazı. Bu konuların çoğunun tarihi kesin olarak bilinmediği için sayfalarda farklı tarihlendirme görüşleri yan yana verilir.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/imam-rabbani/https://latifkedi.github.io/athena/d/imam-rabbani/Hindistan'da yaşayan Ahmed Sirhindî (1564–1624), "İmâm-ı Rabbânî" ve "müceddid-i elf-i sânî" (ikinci bin yılın yenileyicisi) unvanlarıyla anılır. Nakşibendîliğin Müceddidiyye kolunu kurdu. İbn Arabî'ye nispet edilen vahdet-i vücûd (varlığın birliği) anlayışına karşı vahdet-i şühûd (görünüşün birliği) görüşünü geliştirdi. Mektûbât adlı mektupları Osmanlı dünyasında da geniş bir etki yarattı.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/internet/https://latifkedi.github.io/athena/d/internet/İnternetin öncüsü ARPANET'te ilk mesaj 29 Ekim 1969'da UCLA'dan Stanford'a gönderildi. Veriyi küçük paketlere bölen paket anahtarlama fikri ABD'de Paul Baran ve İngiltere'de Donald Davies tarafından birbirinden bağımsız geliştirildi. Cerf ve Kahn'ın 1974'te tanımladığı TCP/IP, farklı ağların birbirine bağlanmasını sağladı. Tim Berners-Lee 1989'da CERN'de World Wide Web'i önerdi ve Web internetin en yaygın kullanım biçimi oldu.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMThttps://latifkedi.github.io/athena/d/islam-felsefesi/https://latifkedi.github.io/athena/d/islam-felsefesi/Yunan felsefesinin Arapçaya çevrilmesiyle (8.–10. yüzyıl) İslam dünyasında Kindî, Fârâbî, İbn Sina ve İbn Rüşd gibi filozoflar yetişti. Aristoteles ve Yeni Platonculuğu İslam inancıyla ilişkilendiren özgün sistemler kurdular. Bu eserler Latinceye çevrilerek Avrupa'daki skolastik düşünceyi de etkiledi. Filozofların bazı görüşleri kelamcılar, özellikle Gazzâlî tarafından eleştirildi.Mon, 28 Sep 2026 00:00:00 GMT