Olay / yayın / deneyKöklerMart 922

Hallâc-ı Mansûr ve "Ene'l-Hak"

Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem

Herkes için

Hallâc-ı Mansûr, "Ene'l-Hak" ("Ben Hakk'ım", Hak Allah'ın isimlerinden biridir) sözüyle tanınan bir sufidir. Uzun süren bir yargılamanın ardından 922'de Bağdat'ta idam edildi. Sözlerinin ne anlama geldiği ve cezanın nedenleri yüzyıllardır tartışılır. Bazıları onu dinden sapmış biri olarak gördü, pek çok sufi ise sözünü kulun Allah'ın varlığında yok olmasının (fenâ) bir ifadesi olarak yorumladı. Tarihçiler yargılamanın siyasi yönünü de vurgular.

Uzmanlar için

Hallâc'ın Kitâbü't-Tavâsîn adlı eseri ve şiirleri, ilahi aşk ve birlik tecrübesini yoğun bir dille anlatır. Yargılaması Abbâsî sarayındaki vezirlik çekişmeleri döneminde yapıldı. İddianame, hac ibadetinin yerine başka bir ibadetin konabileceğine dair sözlerini de içeriyordu. Louis Massignon'un 1922'deki kapsamlı çalışması, Hallâc'ı modern akademide ve Batı'da tanınır kıldı. Attâr, Mevlânâ ve Anadolu'da Nesîmî gibi şairler onu aşkı uğruna can veren bir örnek olarak andı.

İddialar

Kul, ilahi sevgide kendi varlığından tümüyle geçebilir. "Ene'l-Hak" sözü bu hâlin ifadesidir.^[1][2]

Görüşler

Mahkûm eden fakihler ve eleştirmenler: Sözleri ve bazı görüşleri, Allah ile kul arasındaki farkı ortadan kaldıran ve ibadetleri tehlikeye atan ifadelerdir.^[1]
Sonraki sufiler (Attâr, Mevlânâ ve diğerleri): Konuşan Hallâc değil, onda tecelli eden Hak'tır. Söz, fenâ hâlinin ve ilahi aşkın bir ifadesidir.^[1]
Tarihçiler: Hallâc'ın yargılanması ve idamı, dinî gerekçelerin yanı sıra Abbâsî sarayındaki siyasi çekişmeler ve halk üzerindeki etkisiyle de bağlantılıdır.^[2][1]

Bağlantılar

Üst dal

Tasavvuf

Bağlantılı

Cüneyd-i Bağdâdî ve "ayık" tasavvuf İbn Arabî ve vahdet-i vücûd Mevlânâ ve Mesnevî Râbia el-Adeviyye ve ilahi aşk

Ağaçta göster →

Kaynaklar

AnsiklopediHallâc-ı Mansûr. TDV İslâm Ansiklopedisiislamansiklopedisi.org.tr arşiv
KitapMassignon, L.; Mason, H. (trans.) (1982). The Passion of al-Hallāj: Mystic and Martyr of Islam. Princeton University Press (4 vols.; French original 1922)

Literatürde ara

Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:

Google Scholar ↗Semantic Scholar ↗BASE ↗CORE ↗PhilPapers ↗JSTOR ↗DergiPark ↗

Bu sayfayı kaynak göster

APA

Athena katkıcıları. (2026). Hallâc-ı Mansûr ve "Ene'l-Hak". Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/hallac/

BibTeX

@misc{athena_hallac,
  title        = {Hallâc-ı Mansûr ve "Ene'l-Hak"},
  author       = {{Athena katkıcıları}},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/hallac/}},
  note         = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}

Eklendi: 28 Eylül 2026 · Son değişiklik: 28 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi

✎ Düzeltme öner