Athena
EN
Gelenek / ekolKöklery. 912

Eş'arîlik ve vesilecilik

Ebü'l-Hasen el-Eş'arîBâkıllânîCüveynîGazzâlîFahreddin er-Râzî

Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem

Herkes için

Eş'arî, Mu'tezile'den ayrılarak nakil ile aklı uzlaştırmaya çalışan bir ekol kurdu. Eş'arîlere göre âlemde gerçek fail yalnızca Allah'tır. Ateşin pamuğu yakması, Allah'ın her an yeniden yarattığı bir "âdet"tir. Ateşin kendi doğasından kaynaklanan zorunlu bir sonuç değildir. Bu görüş Batı felsefesinde "vesilecilik" (okazyonalizm) olarak bilinir. Günümüzde evrim ve bilimle ilişki tartışmalarında yeniden gündeme gelmiştir.

Uzmanlar için

Eş'arî ontolojide âlem, her an yeniden yaratılan cevherler (atomlar) ve arazlardan oluşur. Nedensel düzenlilikler mantıksal zorunluluk değil, ilahi âdettir. Bu nedenle mucizeler mantıksal olarak mümkündür. İnsanın fiilleri Allah tarafından yaratılır, insan ise bunları "kesb" eder (kazanır). Hume'un nedensellik eleştirisiyle benzerlikler tartışılmıştır.

İddialar

Kanıtlar

Destekleyen

Felsefi / kelami argüman

Gözlem yalnızca iki olayın birlikte gerçekleştiğini gösterir, birinin diğerini zorunlu kıldığını göstermez.[3]

Karşı çıkan / sorgulayan

Felsefi / kelami argüman

Nesnelerin kendi doğaları ve nedensel güçleri olmazsa, onları tanımlamak ve bilgi edinmek imkânsızlaşır.[4]

Bağlantılar

Üst dal

Kelam

Eleştirdiği / karşı çıktığı

Mu'tezile

Bağlantılı

Gazzâlî'nin Tehâfütü'l-Felâsife'siİbn Rüşd ve Tehâfütü't-TehâfütTeistik evrim (evrimsel yaratılış)İslam düşüncesinde canlıların kökeni üzerine görüşlerÖzgür iradeFahreddin er-Râzî ve kelamın felsefeyle buluşması

Bu konu şu yolculuklarda geçer

Akıl ve vahiy: İslam düşüncesinde bir tartışma · durak 3/9

Ağaçta göster →

Kaynaklar

  1. AnsiklopediEş'ariyye. TDV İslâm Ansiklopedisiislamansiklopedisi.org.trarşiv
  2. AnsiklopediOccasionalism. Stanford Encyclopedia of Philosophyplato.stanford.eduarşiv
  3. KitapGazzâlî / al-Ghazālī; Marmura, M. E. (trans.) (2000). The Incoherence of the Philosophers. Brigham Young University Press, Provo (Discussion 17)
  4. Kitapİbn Rüşd / Ibn Rushd; van den Bergh, S. (trans.) (1954). Averroes' Tahafut al-Tahafut (The Incoherence of the Incoherence). E. J. W. Gibb Memorial Trust / Oxford University Press

Literatürde ara

Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:

Google Scholar ↗Semantic Scholar ↗BASE ↗CORE ↗PhilPapers ↗JSTOR ↗DergiPark ↗

Bu sayfayı kaynak göster

APA

Athena katkıcıları. (2026). Eş'arîlik ve vesilecilik. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/esarilik/

BibTeX
@misc{athena_esarilik,
  title        = {Eş'arîlik ve vesilecilik},
  author       = {{Athena katkıcıları}},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/esarilik/}},
  note         = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}

Eklendi: 27 Eylül 2026 · Son değişiklik: 28 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi

✎ Düzeltme öner