Athena
EN
Fikir / teori / iddiaDallar1983

Değiştirilmiş Newton dinamiği (MOND)

Mordehai MilgromStacy McGaughKyu-Hyun ChaeIndranil Banik

Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem

Herkes için

Mordehai Milgrom 1983'te galaksilerin dönüş hızlarının görünmeyen bir madde yerine, çok zayıf ivmelerde farklı işleyen bir kütleçekim yasasıyla açıklanabileceğini önerdi. MOND, galaksilerin dönüş eğrilerini yalnızca görünen maddeden yola çıkarak şaşırtıcı bir başarıyla öngörür. Buna karşılık galaksi kümelerinde ve kozmik mikrodalga arka planında zorlanır. Geniş çift yıldızlarla yapılan son testler ise birbirine zıt sonuçlar verdi.

Uzmanlar için

MOND'da a₀ ≈ 1,2 × 10⁻¹⁰ m/s² değerinin çok altındaki ivmelerde etkin kütleçekim ivmesi √(a₀·g_N) olur. Bu, düz dönüş eğrilerini ve baryonik Tully–Fisher bağıntısını (M ∝ v⁴) doğrudan verir. AQUAL gibi göreli olmayan sürümler ve TeVeS gibi göreli genişlemeler önerildi. Kütleçekim dalgalarının ışık hızıyla yayıldığının 2017'de gözlenmesi bazı göreli sürümleri dışladı. Galaksi kümelerinde MOND'un bile ek bir görünmeyen kütleye ihtiyaç duyduğu bilinir.

İddialar

Kanıtlar

Destekleyen

Gözlem

153 galaksideki gözlenen ivmenin, yalnızca görünen maddeden hesaplanan ivmeyle tek ve dar bir ilişki izlediği bulundu. Bu ilişki MOND'un öngördüğü biçimdedir.[2]

Gözlem

Gaia verileriyle yapılan bir geniş çift yıldız analizi, çok düşük ivmelerde yörünge hızlarının Newton'un öngördüğünden yüksek olduğunu bildirdi.[3]

Karşı çıkan / sorgulayan

Gözlem

Gaia verilerindeki 8.611 geniş çift yıldızın ayrıntılı istatistiksel analizi, Newton dinamiğini MOND'a karşı çok yüksek bir güvenle tercih etti.[4]

Gözlem

Mermi Kümesi'nde kütlenin görünen gazdan ayrı yerde bulunması, yalnızca kütleçekim yasasını değiştirerek açıklanması zor bir gözlemdir.[5]

Bağlantılar

Üst dal

Karanlık madde

Üzerine kurulduğu

Newton'un Principia'sı

Eleştirdiği / karşı çıktığı

Soğuk karanlık madde (ΛCDM modeli)

Ağaçta göster →

Kaynaklar

  1. MakaleMilgrom, M. (1983). A modification of the Newtonian dynamics as a possible alternative to the hidden mass hypothesis. The Astrophysical Journal 270, 365–370DOI 10.1086/161130arşiv
  2. MakaleMcGaugh, S. S.; Lelli, F.; Schombert, J. M. (2016). Radial acceleration relation in rotationally supported galaxies. Physical Review Letters 117, 201101DOI 10.1103/PhysRevLett.117.201101arşiv
  3. MakaleChae, K.-H. (2023). Breakdown of the Newton–Einstein standard gravity at low acceleration in internal dynamics of wide binary stars. The Astrophysical Journal 952, 128DOI 10.3847/1538-4357/ace101arşiv
  4. MakaleBanik, I.; Pittordis, C.; Sutherland, W.; Famaey, B.; Ibata, R.; Mieske, S.; Zhao, H. (2024). Strong constraints on the gravitational law from Gaia DR3 wide binaries. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 527(3), 4573–4615DOI 10.1093/mnras/stad3393arşiv
  5. MakaleClowe, D. et al. (2006). A direct empirical proof of the existence of dark matter. The Astrophysical Journal 648, L109–L113DOI 10.1086/508162arşiv

Literatürde ara

Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:

Google Scholar ↗Semantic Scholar ↗BASE ↗CORE ↗arXiv ↗DergiPark ↗

Bu sayfayı kaynak göster

APA

Athena katkıcıları. (2026). Değiştirilmiş Newton dinamiği (MOND). Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/mond/

BibTeX
@misc{athena_mond,
  title        = {Değiştirilmiş Newton dinamiği (MOND)},
  author       = {{Athena katkıcıları}},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/mond/}},
  note         = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}

Eklendi: 28 Eylül 2026 · Son değişiklik: 28 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi

✎ Düzeltme öner