Backend, API & Sistem Tasarımı

Yüzlerce herkese açık API’nin belge ve konsolunu tek yerde toplayan dizin. Tek tek API sitelerinden farkı hepsini ortak bir arayüzde deneyebilmen.

Bir saatlik backend giriş anlatımı; kaynak adlandırma, sürümleme ve hata biçimi kararlarını gerekçeleriyle işliyor. Kitap boyu API tasarımı kaynaklarından farkı temel kararları tek oturumda vermesi.

PHP çatısı CakePHP için eklenti ve kaynak listesi. Genel PHP listelerinden farkı yalnız CakePHP eklentilerine ve ekosistemine odaklanması.

Python ile veri panosu kuran Dash çatısı için kaynak listesi. Streamlit’ten farkı Plotly tabanlı olması ve geri çağırma (callback) modeliyle etkileşim üzerinde daha çok denetim vermesi.

Alan güdümlü tasarım (DDD), CQRS ve olay kaynaklı (event sourcing) mimari için kaynak, kitap ve örnek listesi. Genel mimari listelerinden farkı bu üç birbirine bağlı yaklaşıma odaklanması.

Node’a güvenlik ve TypeScript odaklı bir alternatif olan Deno için kaynak listesi. Node listelerinden farkı bu güvenli çalışma zamanına özgü modülleri toplaması.

Gerçek zamanlı API ve pano sunan başsız CMS Directus için kaynak listesi. Strapi gibi başsız CMS’lerden farkı mevcut bir SQL veritabanının üzerine oturup şemasını kendi biçimine zorlamaması.

PHP tabanlı içerik yönetim sistemi Drupal için modül ve kaynak listesi. Genel CMS listelerinden farkı yalnız Drupal modüllerini, dağıtımlarını ve geliştirici araçlarını toplaması.

Python’un hızlı web çatısı FastAPI için eklenti, örnek ve öğretici listesi. Resmî dokümandan farkı topluluk kütüphanelerini ve üretim örneklerini toplaması.

Express’ten esinlenen, fasthttp üzerine kurulu Go web çatısı Fiber için kaynak listesi. Genel Go listelerinden farkı yalnız Fiber ara katmanlarını, şablonlarını ve örneklerini toplaması.

Google’ın uygulama geliştirme platformu Firebase için kaynak listesi. Resmî belgelerden farkı topluluk kütüphanelerini, örnek projeleri ve deneyim yazılarını toplaması.

Farklı BT sistemlerini birbirine bağlama (entegrasyon) kaynak listesi.

PHP’nin en yaygın çatısı Laravel için paket ve kaynak listesi. Packagist’te aramaktan farkı yaygın kullanılan paketleri ve öğrenme kaynaklarını konuya göre seçmesi.

İş profesyonellerinin az kodla uygulama kurmasını sağlayan platformların listesi. Tek bir platformun belgelerinden farkı platformları yan yana listelemesi; listeyi bir güvenlik şirketi (Zenity) sürdürüyor.

PHP ile yazılmış açık kaynak e-ticaret platformu Magento 2 için kaynak listesi. Genel e-ticaret listelerinden farkı yalnız Magento 2 modüllerini, geliştirici araçlarını ve öğrenme kaynaklarını toplaması.

Donanım ve servisleri görsel bağlayan Node-RED için kaynak listesi. Entegrasyonu kodla yazmaktan farkı akışı tarayıcıda düğüm bağlayarak kurman; liste topluluk düğümlerini ve örnek akışları topluyor.

Node.js paket ve kaynaklarını konuya göre düzenleyen liste. npm aramasından farkı seçilmiş, kalitesi denetlenmiş bir başlangıç noktası olması.

PHP kütüphane, çerçeve ve araçlarını konuya göre toplayan liste. Packagist aramasından farkı seçilmiş ve modern PHP pratiğine göre düzenlenmiş olması.

Açık kaynak Python CMS Plone için eklenti ve kaynak listesi. WordPress ya da Drupal listelerinden farkı Python tabanlı, kurumsal kullanıma yönelik bir CMS’in ekosistemine odaklanması.

Veritabanını tip güvenli bir istemciye çeviren Prisma ORM için kaynak listesi. TypeORM gibi ORM’lerden farkı şemayı ayrı bir dosyada (schema.prisma) tanımlayıp istemciyi o dosyadan üretmesi.

Sunucusuz (serverless) hesaplama ve mimari için kaynak listesi. Tek sağlayıcı belgelerinden farkı AWS Lambda, Azure Functions gibi servisleri ve açık kaynak çatıları yan yana toplaması.

Yazılım mimarisini tasarlama ve belgeleme kaynaklarının listesi. Tek kitaptan farkı kalıp, örnek olay ve araçları bir arada, konu konu toplaması.

PHP çatısı Symfony için bundle ve kaynak listesi. Genel PHP listelerinden farkı Symfony bundle’larına ve bu çatıya özgü araçlara odaklanması.

Swift ile sunucu tarafı geliştirme çatısı Vapor için kaynak listesi. Node veya Go çatılarından farkı iOS uygulamasının dilini sunucuda da kullanabilmen; liste paketleri ve rehberleri topluyor.

Django’nun her sınıf tabanlı görünümünü yöntemleri, kalıtım zinciri ve kaynak koduyla gösteren site. Dokümandan farkı hangi yöntemi nerede ezeceğini ve nereden geldiğini görebilmen.

Veritabanı, sunucu işlevleri ve gerçek zamanlı abonelikleri tek üründe toplayan backend platformu. Firebase’den farkı sorguların TypeScript fonksiyonu olarak yazılması ve işlem (transaction) garantisi vermesi — döküman veritabanı esnekliğiyle ilişkisel tutarlılık.

ORM, göç sistemi, yönetim paneli ve kimlik doğrulama kutudan çıkıyor. Flask’tan farkı bu “pil dahil” yaklaşım: ilk haftayı kazandırıyor, Django’nun kalıbı dışına çıkmak istediğinde ise direnç gösteriyor.

Django ile bir blog kurdurarak anlatan, atölyeler için yazılmış ama tek başına da izlenebilen adım adım öğretici. Resmî dokümandan farkı programlama bilgisi varsaymaması.

CORS'u (kaynaklar arası paylaşım) Apache, nginx, Node, IIS gibi onlarca sunucu ve çatı için kopyalanabilir yapılandırmalarla anlatan küçük başvuru sitesi. Genel HTTP belgelerinden farkı, 'şu sunucuda CORS nasıl açılır' sorusuna doğrudan yanıt vermesi.

Node.js’in minimal çatısı; ara katman (middleware) modelini standartlaştırdığı için ekosistemin ortak dili hâline geldi. Fastify gibi yeni çatılara kıyasla yavaş ve az değişiyor — Express 5 ancak 2024’te çıktı; bu hem güç hem zayıflık.

Tip ipuçlarından hem doğrulama hem OpenAPI şeması üretiyor; /docs adresinde çalışan bir test arayüzü kendiliğinden geliyor. Flask’tan farkı bu şemanın ve asenkron desteğin (ASGI) yerleşik gelmesi.

Çekirdek kasten küçük: yönlendirme ve şablon var, ORM ve kimlik doğrulama yok. Django’nun aksine ne kullanacağına sen karar veriyorsun — bu da her projede yeniden karar vermek anlamına geliyor.

Üç yüzden fazla ücretsiz genel API’nin dizini; her biri için canlılık durumu ve son kontrol tarihi tutuluyor. Eski awesome-list derlemelerinden farkı bu: listedeki API’lerin hâlâ yanıt verip vermediğini düzenli olarak tarıyor.

İstemci hangi alanları istediğini kendi belirtiyor; fazla veri çekme ve az veri çekme sorunu şema düzeyinde çözülüyor. Bedeli önbellekleme ve hız sınırlamanın REST’ten zor olması.

Sistem tasarımı, API tasarımı ve backend mimarisini vaka çalışmalarıyla anlatan kanal: otel rezervasyonu, önbellek, CDN, yük dengeleme. Tek tek konu videolarından farkı, aynı düşünme çerçevesini farklı sistemlere uygulaması.

On beş yılı aşkın mimari yazısı arşivi. Güncel teknoloji bloglarının aksine yazılar teknoloji olarak eskimiş olabilir, ama ölçekleme baskısının gerçekte nasıl karşılandığını görmek için hâlâ okunuyor.

curl'e okunaklı bir alternatif: renkli JSON çıktısı ve basit söz dizimiyle HTTP istekleri gönderir. curl'den farkı, yaygın API isteklerini çok daha az karakterle yazdırması; masaüstü ve web uygulamaları da var, bazıları hesap ister.

HTTP isteklerini ve beklenen yanıtları (durum, JSONPath, XPath, başlık) düz metin dosyasında yazıp çalıştıran, CI'da test olarak kullanılabilen komut satırı aracı. Postman koleksiyonlarının aksine dosyalar git içinde okunabilir kalır.

Laravel ekosisteminin ana video kaynağı. Resmî belgelerden farkı onların anlatmadığı mimari kararları işlemesi; bir ekosistemin eğitimini tek bir sitenin taşıması alışılmadık bir durum.

Kuyruk, zamanlayıcı, olay yayını ve test araçları çekirdekte. PHP’nin “eski dil” imajının aksine burada kurulan geliştirici deneyimi çoğu modern çatının üstünde.

Yazılım mimarisi üzerine Martin Fowler’ın kanonik makale ve kalıp derlemesi. Dağınık bloglardan farkı mikroservis, event sourcing gibi kavramların en çok atıf alan tanımını vermesi.

Sık kullanılan veriyi bellekte tutarak site hızını artıran dağıtık önbellek sistemi. Redis’e kıyasla yalnız anahtar-değer saklıyor ve kalıcılığı yok; karşılığında çok iş parçacıklı ve son derece basit.

Çatı öğretmeden önce çalışma zamanının kendisini anlatıyor: olay döngüsü, akışlar, işçi iş parçacıkları. Express öğreticilerinden farkı bu temel — Express öğrenip Node’u bilmemek yaygın bir boşluk.

Web sayfasından API üretiyor; sayfayı gösteriyorsun, gerisini o çıkarıyor. Kendi kazıyıcını yazmak yerine seçici tanımlamadan, API’si olmayan bir kaynaktan yapılandırılmış veri almanın kısa yolu.

Fonksiyon referansı için birincil kaynak. Sayfa altındaki kullanıcı yorumları bazen dokümanın kendisinden faydalı, bazen on yıllık kötü tavsiye — tarihe bakmak gerekiyor.

Güncel PHP pratiklerini derliyor: Composer, PSR standartları, hazırlanmış sorgular. İnternette dolaşan mysql_* fonksiyonlu eski örneklerin aksine bugünkü doğru yolu gösteren düzeltici bir metin.

ICANN akreditasyonlu alan adı kayıt şirketi; WHOIS gizliliği, SSL ve e-posta yönlendirme ücretsiz geliyor. GoDaddy tarzı kayıtçılardan farkı yenileme fiyatının ilk yıl fiyatına yakın kalması — cazip giriş fiyatı sonra üç katına çıkmıyor.

Public APIs’in sürdürülen çatalı; asıl depo bir dönem bakımsız kaldığında ortaya çıktı. Asıl listeden farkı bazı girdilerinin daha güncel olması — birinde bulamadığını diğerinde ara.

Kategorili ücretsiz API listesi; kimlik doğrulama türü, HTTPS ve CORS desteği tabloda işaretli. RapidAPI gibi pazaryerlerinden farkı ücretsiz API’leri sade bir tabloyla sunması: prototipe veri lazım olduğunda ilk durak.

Her tasarım desenini şema, gerçekçi örnek ve kod olarak veriyor — üstelik altı ayrı dilde. Gang of Four kitabından farkı, aynı desenleri okunması güç bir metin yerine erişilebilir bir anlatımla sunması.

Tarayıcı ve sunucu arasında olay tabanlı, çift yönlü gerçek zamanlı iletişim kuran kütüphane; ham WebSocket bağlantısının aksine otomatik yeniden bağlanma, oda (room) yönetimi ve HTTP long-polling yedeğiyle gelir.

Ödeme altyapısı; dokümantasyonu sektörde ölçüt kabul ediliyor — test kartları, webhook yeniden deneme mantığı ve idempotency anahtarları örneklerle anlatılmış. iyzico gibi yerel sağlayıcılardan farkı bu belge kalitesi; ancak Türkiye’de kurulu şirketlere açık değil.

RESTful API’leri tasarlamak, belgelemek ve denemek için OpenAPI araç seti. Postman gibi istemcilerden farkı önce şartnameyi yazıp belgeyi ve istemci kodunu ondan üretmen (spec-first).

Gerçek şirketlerin mimarisini vaka çalışması olarak çözümlüyor; sayısal büyüklükleri ve yapılan takasları veriyor. Soyut sistem tasarımı anlatımlarından farkı bu somutluk.

Ölçekleme kavramlarını (önbellek, parçalama, kuyruk, CAP) örnek mimarilerle birlikte veriyor. Mülakat odaklı kısa rehberlerden farkı, mimari sözlüğü olarak da işe yarayacak kadar kapsamlı olması.

Tek bir sunucunun on bin eşzamanlı bağlantıyı nasıl kaldırabileceğini (select/poll, epoll, iş parçacığı modelleri, çekirdek desteği) anlatan klasik makale. Modern olay döngüsü ve async sunucuların neden o şekilde tasarlandığını tarihsel olarak açıklaması değerli. Modern async çerçevelerin belgelerinden farklı olarak tasarımın tarihsel nedenini anlatır.

Miguel Grinberg’in uzun, proje tabanlı Flask öğreticisi: kimlik doğrulama, veritabanı ve yayına alma dahil. Resmî hızlı başlangıçtan farkı tek bir uygulamayı “merhaba dünya”dan üretime kadar götürmesi.

Birden çok derleyici arka ucu (Singlepass, Cranelift, LLVM) arasında seçim yapılabilen WebAssembly çalışma ortamı; yanında bir paket kaydı ve ücretli Wasmer Edge barındırması var. Wasmtime’dan farkı yalnızca çalışma ortamı değil, paketleme ve yayınlamayı da kapsayan ticari bir platform olması.

Bytecode Alliance’ın tarayıcı dışında WebAssembly çalıştıran çalışma ortamı; Rust ile yazılmış, Cranelift ile derliyor, WASI ve bileşen modelini ilk uygulayanlardan. Wasmer’dan farkı paket kaydı ya da barındırma satmaması; standart takibine ve gömülerek kullanılmaya odaklanması.

Anında bir URL veriyor ve o adrese gelen istekleri başlıklarıyla birlikte gösteriyor. Yerel sunucu açıp tünellemekten farkı sıfır kurulum — bir webhook’un gerçekten ne gönderdiğini görmek için en kısa yol.

Eklenti ve tema geliştirme referansı. Kanca (hook) sistemi WordPress’in tamamını açıklayan tek kavram; onu anlamadan hiçbir şey yerine oturmuyor.