Yazının icadı
Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem
Herkes için
Yazı, bilginin kişiden bağımsız olarak saklanıp aktarılmasını sağladı ve "tarih" onunla başlar. Arkeolojiye göre Mezopotamya, Mısır, Çin ve Mezoamerika'da birbirinden bağımsız olarak geliştirildi. İslam geleneğinde kalemle ilk yazanın İdris peygamber olduğu rivayet edilir.
Uzmanlar için
Güney Mezopotamya'da Uruk IV katmanının proto-çivi yazılı tabletleri çoğunlukla idari muhasebe kayıtlarıdır. Bunların kil sayma jetonlarından (token) ve silindir mühürlerden geliştiği görüşü Schmandt-Besserat ile özdeşleşmiştir. Mısır'da Abydos U-j mezarındaki etiketler benzer bir döneme tarihlenir. Çin'de kehanet kemikleri (Şang, y. MÖ 1250) ve Mezoamerika'da Olmek/Zapotek yazıtları bağımsız icat örnekleri olarak kabul edilir. Jeton hipotezi eleştirilmiş, özellikle jetonlarla tablet işaretleri arasındaki eşleşmelerin seçici olduğu ileri sürülmüştür.
Tarih hakkındaki görüşler
Bu konunun tarihi kesin olarak belgelenmediği için tek bir tarih verilmez; farklı kaynakların görüşleri listelenir.
| Arkeoloji (Mezopotamya, Uruk) | Yaklaşık MÖ 3400–3200[2] |
|---|---|
| Arkeoloji (Mısır, Abydos U-j) | Yaklaşık MÖ 3250[2] |
| İslam geleneği (tefsir ve kısas-ı enbiya) | Kalemle ilk yazan İdris peygamberdir. Kur'an bir tarih vermez.[3] |
İddialar
- Mezopotamya'da yazı, muhasebede kullanılan kil sayma jetonlarından gelişti.[1]
Kanıtlar
Destekleyen
Ortadoğu'da binlerce yıl boyunca kullanılan geometrik kil jetonların bazı biçimleri, erken tabletlerdeki sayı ve mal işaretlerine benzer.[1]
Karşı çıkan / sorgulayan
Eleştirmenler, jeton biçimleriyle yazı işaretleri arasındaki eşleşmelerin seçici yapıldığını ve pek çok işaretin jetonlarda karşılığı olmadığını belirtti.[2]
Bağlantılar
Kaynaklar
- Kitap (1996). How Writing Came About. University of Texas Press, Austin
- Kitap (2010). Visible Language: Inventions of Writing in the Ancient Middle East and Beyond. Oriental Institute Museum Publications 32, University of Chicago
- Ansiklopediİdrîs. TDV İslâm Ansiklopedisiislamansiklopedisi.org.trarşiv
Literatürde ara
Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:
Bu sayfayı kaynak göster
Athena katkıcıları. (2026). Yazının icadı. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/yazi/
@misc{athena_yazi,
title = {Yazının icadı},
author = {{Athena katkıcıları}},
year = {2026},
howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/yazi/}},
note = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}Eklendi: 27 Eylül 2026 · Son değişiklik: 27 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi