Hareketli harfli matbaa
Johannes GutenbergBi Shengİbrahim MüteferrikaElizabeth Eisenstein
Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem
Herkes için
Johannes Gutenberg 1450'lerde Mainz'da metal hareketli harfler, yağ bazlı mürekkep ve bir baskı presini bir araya getirdi. 1455 dolayında basılan Gutenberg İncili bu yöntemin ilk büyük eseridir. Çin'de Bi Sheng 1040'larda pişmiş topraktan hareketli harfler kullanmış, Kore'de 1377'de metal harflerle kitap basılmıştı. Matbaanın bilimsel devrimi ve Reform'u ne kadar belirlediği tartışmalıdır. Osmanlı'da ilk Türkçe matbaa 1727'de İbrahim Müteferrika tarafından kuruldu.
Uzmanlar için
Gutenberg'in yeniliği yalnızca hareketli harf değil, aynı boyda çok sayıda harf dökmeyi sağlayan el kalıbı, kalay-kurşun alaşımı ve bu sistemin bir bütün olarak işlemesidir. Doğu Asya'da binlerce karakterden oluşan yazı sistemleri nedeniyle ağaç baskı uzun süre baskın kaldı. 1500'e kadar Avrupa'da basılan kitaplara "inkunabula" denir. Müteferrika matbaası 1729–1742 arasında 17 eser bastı. Osmanlı'da matbaanın geç yaygınlaşmasının nedenleri (hattatların direnci, dinî kaygılar, ekonomik talep) üzerine farklı açıklamalar vardır.
Tarih hakkındaki görüşler
Bu konunun tarihi kesin olarak belgelenmediği için tek bir tarih verilmez; farklı kaynakların görüşleri listelenir.
| Çin'de hareketli harf | 1040'lar, Bi Sheng'in pişmiş toprak harfleri (Shen Kuo'nun aktarımıyla)[4] |
|---|---|
| Avrupa'da metal harfli baskı | 1450'ler, Mainz. Gutenberg İncili yaklaşık 1455.[1] |
| Osmanlı'da ilk Türkçe matbaa | 1727 (izin), ilk kitap 1729[5] |
İddialar
- Matbaa, metinlerin aynı biçimde çoğaltılmasını sağlayarak bilginin korunmasını, karşılaştırılmasını ve yayılmasını köklü biçimde değiştirdi.[1]
Kanıtlar
Destekleyen
1450–1600 arasında matbaa kuran Avrupa şehirlerinin, benzer şehirlere göre belirgin biçimde daha hızlı büyüdüğü bulundu.[3]
Karşı çıkan / sorgulayan
—
Görüşler
- Eisenstein ("matbaa devrimi")
- Matbaanın getirdiği sabitlik ve standartlaşma, Rönesans, Reform ve bilimsel devrimin ortaya çıkışında belirleyici bir etkendir.[1]
- Johns ve eleştirel kitap tarihi
- Basılı metinlerin güvenilirliği kendiliğinden gelmedi. Korsan baskılar ve hatalar yaygındı. Güven, yayıncılar, loncalar ve okurların uzun süreli çabasıyla kuruldu.[2]
Bağlantılar
Kaynaklar
- Kitap (1979). The Printing Press as an Agent of Change: Communications and Cultural Transformations in Early-Modern Europe. Cambridge University Press
- Kitap (1998). The Nature of the Book: Print and Knowledge in the Making. University of Chicago Press
- Makale (2011). Information technology and economic change: the impact of the printing press. The Quarterly Journal of Economics 126(3), 1133–1172DOI 10.1093/qje/qjr035arşiv
- Kitap (1985). Paper and Printing (Science and Civilisation in China, Vol. 5, Part 1). Cambridge University Press
- Kitap (2006). İbrahim Müteferrika ya da İlk Osmanlı Matbaa Serüveni (1726–1746). Yeditepe Yayınevi, İstanbul
Literatürde ara
Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:
Bu sayfayı kaynak göster
Athena katkıcıları. (2026). Hareketli harfli matbaa. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/matbaa/
@misc{athena_matbaa,
title = {Hareketli harfli matbaa},
author = {{Athena katkıcıları}},
year = {2026},
howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/matbaa/}},
note = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}Eklendi: 28 Eylül 2026 · Son değişiklik: 28 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi