Athena
EN
Olay / yayın / deneyDallarMart 2011

"Geleceği hissetmek" deneyleri

Daryl BemStuart RitchieRichard WisemanChristopher French

Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem

Herkes için

Sosyal psikolog Daryl Bem, 2011'de psikolojinin en saygın dergilerinden birinde dokuz deney yayımladı. Bu deneylerde katılımcıların henüz gerçekleşmemiş olayları rastlantıdan biraz daha iyi "sezdiğini" bildirdi. Bağımsız tekrar çalışmaları etkiyi bulamadı. Tartışma, psikolojideki tekrarlama krizini başlatan olaylardan biri oldu.

Uzmanlar için

Bem, bilinen etkileri (ör. duygusal hazırlama, alıştırma etkisi) zaman yönü tersine çevrilmiş biçimde test etti. Dokuz deneyin sekizinde anlamlı sonuç bildirdi. Ritchie, Wiseman ve French'in üç tekrarı etkiyi bulamadı ve makaleleri önce aynı dergi tarafından tekrar çalışması yayımlanmadığı gerekçesiyle reddedildi. Bem ve arkadaşlarının 2015'teki 90 deneylik meta-analizi ise anlamlı bir etki bildirdi.

İddialar

Kanıtlar

Destekleyen

Deney

Dokuz deneyin sekizinde, ters zamanlı düzeneklerde küçük ama anlamlı etkiler bildirildi.[1]

İstatistik / meta-analiz

33 laboratuvardan 90 deneyi kapsayan bir meta-analiz anlamlı bir etki bildirdi.[2]

Karşı çıkan / sorgulayan

Tekrar çalışması

Üç bağımsız tekrar çalışması, "hatırlamanın geriye dönük kolaylaştırılması" etkisini bulamadı.[3]

Yöntem eleştirisi

Sonuçların, analiz esnekliği ve psikolojideki standart istatistik uygulamalarının zayıflıklarıyla açıklanabileceği savunuldu.[4]

Bağlantılar

Üst dal

Parapsikoloji

Bağlantılı

Tekrarlama krizi

Ağaçta göster →

Kaynaklar

  1. MakaleBem, D. J. (2011). Feeling the future: experimental evidence for anomalous retroactive influences on cognition and affect. Journal of Personality and Social Psychology 100(3), 407–425DOI 10.1037/a0021524arşiv
  2. MakaleBem, D.; Tressoldi, P.; Rabeyron, T.; Duggan, M. (2015). Feeling the future: a meta-analysis of 90 experiments on the anomalous anticipation of random future events. F1000Research 4, 1188DOI 10.12688/f1000research.7177.2arşiv
  3. MakaleRitchie, S. J.; Wiseman, R.; French, C. C. (2012). Failing the future: three unsuccessful attempts to replicate Bem's 'retroactive facilitation of recall' effect. PLoS ONE 7(3), e33423DOI 10.1371/journal.pone.0033423arşiv
  4. MakaleWagenmakers, E.-J.; Wetzels, R.; Borsboom, D.; van der Maas, H. L. J. (2011). Why psychologists must change the way they analyze their data: the case of psi — comment on Bem (2011). Journal of Personality and Social Psychology 100(3), 426–432DOI 10.1037/a0022790arşiv

Literatürde ara

Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:

Google Scholar ↗Semantic Scholar ↗BASE ↗CORE ↗PubMed ↗DergiPark ↗

Bu sayfayı kaynak göster

APA

Athena katkıcıları. (2026). "Geleceği hissetmek" deneyleri. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/bem-2011/

BibTeX
@misc{athena_bem_2011,
  title        = {"Geleceği hissetmek" deneyleri},
  author       = {{Athena katkıcıları}},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/bem-2011/}},
  note         = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}

Eklendi: 27 Eylül 2026 · Son değişiklik: 27 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi

✎ Düzeltme öner