Tekerlek ve tekerlekli araçlar
Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem
Herkes için
Tekerlekli arabaların bilinen en eski kanıtları MÖ 3500 civarına tarihlenir. Mezopotamya'dan Orta Avrupa'ya kadar geniş bir bölgede birkaç yüzyıl içinde ortaya çıkarlar. Tekerleğin tek bir yerde icat edilip hızla mı yayıldığı, yoksa birden fazla yerde mi geliştirildiği tartışmalıdır. Tekerlek, taşımacılığı, tarımı ve savaşı değiştirdi.
Uzmanlar için
Polonya'daki Bronocice çömleği üzerindeki dört tekerlekli araba resmi, Huni Ağızlı Çanak (TRB) kültürüne ait ve MÖ 3500 civarına tarihlenir. Geç Uruk dönemi Mezopotamya'sında tekerlekli araç piktogramları görülür. Slovenya'daki Ljubljana bataklıklarında bulunan ahşap tekerlek ve dingil MÖ 4. binyılın sonlarına tarihlenir. Katı tekerlekten tekerlek parmaklıklı hafif savaş arabalarına geçiş MÖ 2000 civarında Avrasya bozkırlarında izlenir.
Tarih hakkındaki görüşler
Bu konunun tarihi kesin olarak belgelenmediği için tek bir tarih verilmez; farklı kaynakların görüşleri listelenir.
| Radyokarbon tarihlemeleri ve resimli buluntular | Yaklaşık MÖ 3500–3300. Avrupa'daki ve Yakın Doğu'daki en eski kanıtlar birbirine çok yakın tarihlidir.[1][2] |
|---|
İddialar
- Tekerlekli araçlar Avrupa'da ve Yakın Doğu'da yaklaşık aynı dönemde, MÖ 4. binyılın ikinci yarısında ortaya çıkar.[1]
Görüşler
- Tek merkezli yayılma görüşü
- Tekerlek ve dingil karmaşık bir buluştur. Bir kez icat edilmiş ve birkaç yüzyıl içinde geniş bir alana yayılmıştır.[2]
- Çok merkezli gelişme görüşü
- Kanıtların aynı dönemde birbirinden uzak bölgelerde görülmesi, tekerleğin birden fazla yerde bağımsız ya da yarı bağımsız olarak geliştirilmiş olabileceğini düşündürür.[1]
Bağlantılar
Kaynaklar
- Makale (1999). The earliest evidence of wheeled vehicles in Europe and the Near East. Antiquity 73(282), 778–790cambridge.orgarşiv
- Kitap (2007). The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World. Princeton University Press
Literatürde ara
Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:
Bu sayfayı kaynak göster
Athena katkıcıları. (2026). Tekerlek ve tekerlekli araçlar. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/tekerlek/
@misc{athena_tekerlek,
title = {Tekerlek ve tekerlekli araçlar},
author = {{Athena katkıcıları}},
year = {2026},
howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/tekerlek/}},
note = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}Eklendi: 28 Eylül 2026 · Son değişiklik: 28 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi