Athena
EN
Fikir / teori / iddiaDallar1957

Chomsky ve evrensel dilbilgisi

Noam ChomskyDaniel EverettMichael Tomasello

Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem

Herkes için

Chomsky, çocukların dili kısa sürede ve sınırlı örnekle öğrenebilmesini, insanlarda doğuştan gelen bir "evrensel dilbilgisi" bulunmasıyla açıkladı. Bu görüş dilbilimi ve bilişsel bilimi derinden etkiledi. Eleştirmenler ise dilin, genel öğrenme yetenekleri ve kullanım yoluyla öğrenildiğini savunur. Amazon'daki Pirahã dilinin temel bir evrensel özellik olan özyinelemeyi içermediği iddiası, bu tartışmanın merkezine yerleşti.

Uzmanlar için

Syntactic Structures (1957), dönüşümsel-üretici dilbilgisini ve dillerin biçimsel dil hiyerarşisindeki yerini ele aldı. "Uyaran yoksulluğu" argümanı, çocukların duymadıkları yapıları doğru biçimde reddettiğini ileri sürer. Minimalist programda dil yetisinin çekirdeği "birleştirme" (Merge) işlemine indirgenir. Everett (2005), Pirahã'da gömülü yan cümle bulunmadığını öne sürdü. Nevins, Pesetsky ve Rodrigues (2009) bu veriyi farklı yorumladı. Evans ve Levinson (2009) dil evrensellerinin varlığını genel olarak sorguladı.

İddialar

Kanıtlar

Destekleyen

Felsefi / kelami argüman

Çocuklar, girdide hiç duymadıkları dilbilgisi hatalarından kaçınır. Bu, yapının kısmen doğuştan geldiğine işaret olarak yorumlanır.[1]

Yöntem eleştirisi

Pirahã verilerinin yeniden analizi, özyinelemeli yapıların bulunduğunu ya da iddianın veriden çıkmadığını savundu.[4]

Karşı çıkan / sorgulayan

Gözlem

Pirahã dilinde gömülü yan cümle ve sayı sözcüklerinin bulunmadığı bildirildi. Bu, özyinelemenin tüm dillerde bulunmadığı yönünde bir kanıt olarak sunuldu.[3]

Yöntem eleştirisi

Dünya dillerinin çeşitliliği incelendiğinde, önerilen evrensellerin neredeyse tamamına aykırı örnekler bulunduğu savunuldu.[5]

Bağlantılar

Üst dal

Dilbilim

Bağlantılı

Dilin ortaya çıkışıPāṇini'nin Sanskrit dilbilgisiTransformer ve büyük dil modelleri

Ağaçta göster →

Kaynaklar

  1. KitapChomsky, N. (1957). Syntactic Structures. Mouton, The Hague
  2. MakaleHauser, M. D.; Chomsky, N.; Fitch, W. T. (2002). The faculty of language: what is it, who has it, and how did it evolve?. Science 298, 1569–1579DOI 10.1126/science.298.5598.1569arşiv
  3. MakaleEverett, D. L. (2005). Cultural constraints on grammar and cognition in Pirahã: another look at the design features of human language. Current Anthropology 46(4), 621–646DOI 10.1086/431525arşiv
  4. MakaleNevins, A.; Pesetsky, D.; Rodrigues, C. (2009). Pirahã exceptionality: a reassessment. Language 85(2), 355–404DOI 10.1353/lan.0.0107arşiv
  5. MakaleEvans, N.; Levinson, S. C. (2009). The myth of language universals: language diversity and its importance for cognitive science. Behavioral and Brain Sciences 32(5), 429–448DOI 10.1017/S0140525X0999094Xarşiv

Literatürde ara

Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:

Google Scholar ↗Semantic Scholar ↗BASE ↗CORE ↗JSTOR ↗DergiPark ↗

Bu sayfayı kaynak göster

APA

Athena katkıcıları. (2026). Chomsky ve evrensel dilbilgisi. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/chomsky/

BibTeX
@misc{athena_chomsky,
  title        = {Chomsky ve evrensel dilbilgisi},
  author       = {{Athena katkıcıları}},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/chomsky/}},
  note         = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}

Eklendi: 27 Eylül 2026 · Son değişiklik: 27 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi

✎ Düzeltme öner