Biyoçeşitlilik kaybı ve "altıncı kitlesel yok oluş" tartışması
Gerardo CeballosFangliang HeStephen HubbellMark Vellend
Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem
Herkes için
Birleşmiş Milletler'e bağlı IPBES'in 2019 küresel değerlendirmesi, yaklaşık bir milyon hayvan ve bitki türünün yok olma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu tahmin etti. Bazı araştırmacılar günümüzdeki yok oluş hızının doğal hızın çok üzerinde olduğunu ve Dünya'nın altıncı kitlesel yok oluşa girdiğini savunur. Başkaları ise yok oluş hızı tahminlerinin kullanılan yöntemlere çok bağlı olduğunu ve yerel ölçekte tür sayısının her yerde azalmadığını gösterir. Tartışma kaybın varlığından çok, hızı ve ölçeği üzerinedir.
Uzmanlar için
Geçmişteki beş kitlesel yok oluşta türlerin yaklaşık dörtte üçü kısa jeolojik sürelerde kaybolmuştur. Günümüz için belgelenmiş yok oluşlar bu orana henüz yaklaşmaz, ama yok oluş hızının arka plan hızına oranı çok yüksek tahmin edilir. Tür-alan ilişkisine dayanan tahminlerin habitat kaybından doğan yok oluşları abarttığı gösterilmiştir. Yerel ölçekte tür sayısı sabit kalırken, türlerin bileşimi değişebilir ve dünya genelinde tür çeşitliliği azalabilir.
İddialar
Kanıtlar
Destekleyen
Temkinli varsayımlarla bile, 1900'den bu yana omurgalı türlerinin yok oluş hızının arka plan hızının onlarca katı olduğu hesaplandı.[2]
Karşı çıkan / sorgulayan
Habitat kaybından yok oluşu tahmin etmek için yaygın kullanılan tür-alan yönteminin yok oluş oranlarını sistematik olarak olduğundan yüksek gösterdiği matematiksel ve ampirik olarak gösterildi.[3]
168 çalışmadaki 16.000'den fazla bitki ölçüm alanının meta-analizi, yerel ölçekte tür sayısında ortalamada net bir azalma bulmadı.[4]
Açık sorular
- Günümüzdeki yok oluşların gerçek hızı nedir ve ne kadarı henüz fark edilmemiştir?
Bağlantılar
Kaynaklar
- Rapor (2019). Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem ServicesDOI 10.5281/zenodo.3831673arşiv
- Makale (2015). Accelerated modern human–induced species losses: entering the sixth mass extinction. Science Advances 1(5), e1400253DOI 10.1126/sciadv.1400253arşiv
- Makale (2011). Species–area relationships always overestimate extinction rates from habitat loss. Nature 473, 368–371DOI 10.1038/nature09985arşiv
- Makale (2013). Global meta-analysis reveals no net change in local-scale plant biodiversity over time. Proceedings of the National Academy of Sciences 110(48), 19456–19459DOI 10.1073/pnas.1312779110arşiv
Literatürde ara
Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:
Bu sayfayı kaynak göster
Athena katkıcıları. (2026). Biyoçeşitlilik kaybı ve "altıncı kitlesel yok oluş" tartışması. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/biyocesitlilik/
@misc{athena_biyocesitlilik,
title = {Biyoçeşitlilik kaybı ve "altıncı kitlesel yok oluş" tartışması},
author = {{Athena katkıcıları}},
year = {2026},
howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/biyocesitlilik/}},
note = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}Eklendi: 28 Eylül 2026 · Son değişiklik: 28 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi