Olay / yayın / deneyDallar1798

Aşı

Edward Jenner Lady Mary Wortley Montagu Louis Pasteur

Bu sayfa bir hüküm vermez; iddiaları ve kanıtları kaynaklarıyla sunar. Bilimde hiçbir teori mutlak değildir. Yöntem

Herkes için

Jenner 1796'da inek çiçeği ile aşılanan bir çocuğun çiçek hastalığına karşı korunduğunu gösterdi ve sonuçlarını 1798'de yayımladı. Osmanlı'da uygulanan "çiçek aşılama" (variolasyon) yöntemi daha önce Lady Montagu aracılığıyla İngiltere'ye taşınmıştı. Çiçek hastalığı 1980'de Dünya Sağlık Örgütü tarafından yeryüzünden silinmiş ilan edildi.

Uzmanlar için

Variolasyon, gerçek çiçek hastalığı materyaliyle yapılan hafif bir enfeksiyondu ve yaklaşık %1–2 ölüm riski taşıyordu. Jenner'in vaksinasyonu (vacca: inek) çapraz bağışıklığa dayanır. Pasteur (1880'ler) zayıflatılmış patojenlerle kuduz ve şarbon aşıları geliştirdi. Aşıların güvenliği ve etkinliği randomize çalışmalar ve sürveyansla izlenir. Wakefield'ın 1998'de aşılarla otizm arasında bağlantı öne süren makalesi geri çekildi. Bu bağlantı, çok sayıda büyük çalışmada gözlenmedi.

İddialar

Aşılama, bulaşıcı hastalıklara karşı bağışıklık kazandırır.^[1][2]

Kanıtlar

Destekleyen

Gözlem

Küresel aşılama kampanyasıyla çiçek hastalığının doğal bulaşı 1977'den sonra tamamen durdu.^[2]

İstatistik / meta-analiz

650.000'den fazla çocuğu kapsayan bir Danimarka kohort çalışmasında KKK aşısı ile otizm arasında ilişki bulunmadı.^[3]

Karşı çıkan / sorgulayan

Klinik çalışma

1998'de yayımlanan 12 çocukluk bir vaka serisi KKK aşısı ile otizm arasında bağlantı öne sürdü. Makale 2010'da dergi tarafından geri çekildi.^[4]

Bağlantılar

Kaynaklar

KitapJenner, E. (1798). An Inquiry into the Causes and Effects of the Variolae Vaccinae. Sampson Low, London
RaporWorld Health Organization (1980). The Global Eradication of Smallpox. Final Report of the Global Commission for the Certification of Smallpox Eradication. WHO, Geneva
MakaleHviid, A.; Hansen, J. V.; Frisch, M.; Melbye, M. (2019). Measles, mumps, rubella vaccination and autism: a nationwide cohort study. Annals of Internal Medicine 170(8), 513–520DOI 10.7326/M18-2101 arşiv
MakaleWakefield, A. J. et al. (1998). Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children (RETRACTED 2010). The Lancet 351, 637–641DOI 10.1016/S0140-6736(97)11096-0 arşiv

Literatürde ara

Bu konudaki akademik yayınları başka dizinlerde de arayabilirsiniz:

Google Scholar ↗Semantic Scholar ↗BASE ↗CORE ↗PubMed ↗DergiPark ↗

Bu sayfayı kaynak göster

APA

Athena katkıcıları. (2026). Aşı. Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 1 Kasım 2026, https://latifkedi.github.io/athena/d/asi/

BibTeX

@misc{athena_asi,
  title        = {Aşı},
  author       = {{Athena katkıcıları}},
  year         = {2026},
  howpublished = {\url{https://latifkedi.github.io/athena/d/asi/}},
  note         = {Athena: İnsanlığın bilgi ağacı. Erişim: 2026-11-01}
}

Eklendi: 27 Eylül 2026 · Son değişiklik: 27 Eylül 2026 · Sayfa geçmişi

✎ Düzeltme öner

Aşı